Prof. Bogdan Góralczyk – Chiny dzisiaj: Xi Jinping, Trump i metale ziem rzadkich | Wywiadowcy #115

Wprowadzenie

Profesor Bogdan Góralczyk, wybitny sinolog i politolog, dzieli się swoją głęboką wiedzą na temat współczesnych Chin w rozmowie z Tomaszem Pióro. Wywiad porusza kluczowe zagadnienia dotyczące polityki wewnętrznej i zagranicznej Państwa Środka, ze szczególnym uwzględnieniem roli Xi Jinpinga, relacji z Donaldem Trumpem oraz strategicznego znaczenia metali ziem rzadkich w globalnej rywalizacji mocarstw.

Główna treść

Chiny jako globalny gracz

Profesor Góralczyk rozpoczyna od fundamentalnego stwierdzenia: Chiny są dziś drugim co do wielkości mocarstwem świata, a według niektórych wskaźników – już pierwszym. To państwo, które w ciągu zaledwie kilku dekad dokonało bezprecedensowej transformacji gospodarczej i politycznej, stając się kluczowym graczem na arenie międzynarodowej.

Ekspert podkreśla, że Chiny nie są już „fabryka świata” w tradycyjnym rozumieniu. Przeszły one transformację od gospodarki opartej na taniej sile roboczej do gospodarki innowacyjnej, inwestującej masowo w technologie przyszłości. Xi Jinping konsekwentnie realizuje wizję „chińskiego marzenia” – przywrócenia Chinom pozycji globalnego mocarstwa, którą kraj ten zajmował przez większość swojej historii.

Xi Jinping – portret przywódcy

Postać Xi Jinpinga jest kluczowa dla zrozumienia współczesnych Chin. Profesor Góralczyk przedstawia go jako przywódcę o niezwykłej determinacji i jasno określonej wizji. Xi nie jest przypadkowym politykiem – pochodzi z rodziny o głębokich korzeniach w Komunistycznej Partii Chin, co dało mu zarówno legitymację, jak i zrozumienie mechanizmów władzy.

Xi Jinping skonsolidował władzę w sposób, którego nie widziano od czasów Mao Zedonga. Usunął ograniczenia kadencyjne, co teoretycznie pozwala mu rządzić dożywotnio. Jego polityka charakteryzuje się kilkoma kluczowymi elementami:

Centralizacja władzy: Xi systematycznie umacniał swoją pozycję, eliminując potencjalnych rywali pod pretekstem walki z korupcją. Kampania antykorupcyjna, choć rzeczywiście dotknęła wielu skorumpowanych urzędników, służyła również jako narzędzie polityczne.

Nacjonalizm i „chiński sen”: Xi promuje wizję odnowy narodowej, w której Chiny odzyskują swoją historyczną pozycję jako centrum cywilizacyjne. To nie jest agresywny nacjonalizm w zachodnim rozumieniu, ale raczej poczucie przywracania naturalnego porządku rzeczy.

Kontrola społeczna: Pod rządami Xi znacząco wzrosła kontrola państwa nad społeczeństwem, w tym poprzez zaawansowane technologie nadzoru. System kredytu społecznego, rozpoznawanie twarzy i monitoring internetowy tworzą bezprecedensowy system kontroli.

Relacje chińsko-amerykańskie i postać Trumpa

Profesor Góralczyk szczegółowo analizuje dynamikę relacji między Chinami a Stanami Zjednoczonymi, ze szczególnym uwzględnieniem roli Donalda Trumpa. Trump, według eksperta, był pierwszym amerykańskim prezydentem, który otwarcie zakwestionował dotychczasowy konsensus dotyczący Chin.

Wojna handlowa: Trump zainicjował wojnę handlową z Chinami, wprowadzając cła na chińskie towary. Choć retoryka była agresywna, profesor zauważa, że Trump jednocześnie utrzymywał osobiste relacje z Xi Jinpingiem, co tworzyło paradoksalną sytuację konfliktu i współpracy.

Zmiana paradygmatu: Niezależnie od oceny metod Trumpa, jego prezydentura oznaczała fundamentalną zmianę w amerykańskim podejściu do Chin – od strategii zaangażowania (engagement) do strategii konkurencji i powstrzymywania (containment).

Kontynuacja polityki: Profesor podkreśla, że administracja Bidena w dużej mierze kontynuowała twardą linię wobec Chin zapoczątkowaną przez Trumpa, co wskazuje na głębszy, ponadpartyjny konsensus w USA dotyczący postrzegania Chin jako strategicznego rywala.

Metale ziem rzadkich – niewidoczna broń

Jednym z najbardziej fascynujących wątków rozmowy jest kwestia metali ziem rzadkich. Profesor Góralczyk wyjaśnia, że te stosunkowo mało znane pierwiastki są absolutnie kluczowe dla nowoczesnej technologii – od smartfonów, przez samochody elektryczne, po systemy obronne.

Chińska dominacja: Chiny kontrolują około 80-90% globalnej produkcji metali ziem rzadkich. To nie jest przypadek – przez dekady Chiny systematycznie budowały swoją pozycję w tym sektorze, podczas gdy Zachód zaniedbywał te zasoby.

Strategiczne znaczenie: Metale ziem rzadkich to potencjalna broń ekonomiczna. Chiny mogą teoretycznie ograniczyć ich eksport, co miałoby dewastujące skutki dla zachodniego przemysłu technologicznego i obronnego. Profesor wspomina precedens z 2010 roku, kiedy Chiny czasowo ograniczyły eksport tych metali do Japonii podczas sporu terytorialnego.

Próby uniezależnienia się: Zachód zdaje sobie sprawę z tego zagrożenia i podejmuje próby dywersyfikacji źródeł dostaw oraz rozwoju własnych zdolności wydobywczych i przetwórczych. Jednak proces ten zajmie lata, a Chiny mają ogromną przewagę technologiczną i infrastrukturalną.

Inicjatywa Pasa i Szlaku

Profesor szczegółowo omawia chińską Inicjatywę Pasa i Szlaku (Belt and Road Initiative, BRI) – najbardziej ambitny projekt infrastrukturalny w historii ludzkości. Xi Jinping ogłosił tę inicjatywę w 2013 roku, a jej celem jest stworzenie sieci połączeń handlowych i infrastrukturalnych łączących Chiny z Europą, Afryką i innymi regionami.

Skala projektu: BRI obejmuje setki projektów w dziesiątkach krajów – od portów, przez koleje, po elektrownie. Chiny inwestują setki miliardów dolarów, tworząc infrastrukturę, która ma ułatwić handel i zwiększyć chiński wpływ.

Kontrowersje: Inicjatywa spotyka się z krytyką. Niektórzy oskarżają Chiny o „dyplomację pułapki zadłużenia” – udzielanie kredytów krajom, które nie są w stanie ich spłacić, co daje Chinom wpływ polityczny. Profesor przedstawia te zarzuty, ale również zauważa, że wiele krajów uczestniczących w BRI widzi w tym realną szansę na rozwój infrastruktury.

Geopolityczne implikacje: BRI to nie tylko projekt ekonomiczny – to narzędzie budowania chińskiej strefy wpływów. Poprzez infrastrukturę Chiny tworzą zależności ekonomiczne, które przekładają się na wpływy polityczne.

Chiny a Europa

Relacje między Chinami a Europą są złożone i pełne napięć. Profesor Góralczyk, jako znawca zarówno Chin, jak i Europy, przedstawia wielowymiarowy obraz tych relacji.

Zależność ekonomiczna: Europa jest głęboko związana ekonomicznie z Chinami. Chiny są kluczowym partnerem handlowym dla wielu europejskich krajów, szczególnie Niemiec. Ta zależność ekonomiczna komplikuje próby zajęcia twardszego stanowiska wobec Chin w kwestiach politycznych czy praw człowieka.

Różnice w podejściu: W Europie nie ma jednolitego stanowiska wobec Chin. Kraje takie jak Węgry czy Grecja są bardziej otwarte na chińskie inwestycje i mniej krytyczne wobec chińskiej polityki, podczas gdy inne kraje, szczególnie po doświadczeniach z Rosją, są bardziej ostrożne.

Format 17+1: Chiny stworzyły format współpracy z krajami Europy Środkowo-Wschodniej (17+1, obecnie 16+1 po wycofaniu się Litwy), co budzi obawy w Brukseli o podważanie jedności europejskiej. Profesor zauważa, że Chiny umiejętnie wykorzystują różnice między krajami europejskimi.

Kwestia Tajwanu

Tajwan pozostaje najbardziej wrażliwą kwestią w chińskiej polityce zagranicznej. Profesor Góralczyk wyjaśnia historyczne korzenie problemu i jego współczesne implikacje.

Historyczny kontekst: Po wojnie domowej w Chinach (1945-1949) pokonani nacjonaliści uciekli na Tajwan, gdzie ustanowili Republikę Chińską. Przez dekady oba rządy – w Pekinie i Tajpej – twierdziły, że reprezentują całe Chiny.

Współczesna sytuacja: Dziś Tajwan jest de facto niezależnym państwem z własnym rządem, armią i gospodarką. Jednak Pekin konsekwentnie twierdzi, że Tajwan jest integralną częścią Chin i nie wyklucza użycia siły dla „zjednoczenia ojczyzny”.

Zagrożenie konfliktem: Profesor ostrzega, że Tajwan jest potencjalnym punktem zapalnym, który mógłby doprowadzić do konfliktu między Chinami a USA. Xi Jinping wielokrotnie podkreślał, że „zjednoczenie” z Tajwanem jest priorytetem, a niektórzy analitycy obawiają się, że może on rozważać rozwiązanie militarne.

Rola USA: Stany Zjednoczone utrzymują politykę „strategicznej dwuznaczności” – nie zobowiązują się jednoznacznie do obrony Tajwanu, ale też nie wykluczają interwencji. Ta dwuznaczność ma odstraszać zarówno Chiny od ataku, jak i Tajwan od formalnego ogłoszenia niepodległości.

Xinjiang i prawa człowieka

Profesor nie unika trudnych tematów, w tym kwestii Xinjiangu i traktowania mniejszości ujgurskiej. Przedstawia różne perspektywy na tę kontrowersję.

Chiński punkt widzenia: Pekin twierdzi, że prowadzi walkę z terroryzmem i ekstremizmem religijnym w Xinjiangu, a ośrodki, które Zachód nazywa obozami internowania, są „ośrodkami edukacji zawodowej” mającymi na celu deradykalizację i integrację.

Zachodnie oskarżenia: Zachód, w tym USA i wiele organizacji praw człowieka, oskarża Chiny o masowe internowanie Ujgurów (szacunki mówią o setkach tysięcy, a nawet milionach osób), przymusową pracę, sterylizację i inne formy represji. Niektórzy używają terminu „ludobójstwo kulturowe”.

Złożoność sytuacji: Profesor podkreśla, że sytuacja jest złożona. Z jednej strony, rzeczywiście miały miejsce ataki terrorystyczne w Xinjiangu, co dało Pekinowi pretekst do działań. Z drugiej strony, skala i charakter chińskich działań budzą poważne obawy o prawa człowieka.

Model chiński vs. model zachodni

Jednym z kluczowych wątków rozmowy jest fundamentalne pytanie o konkurencję systemów politycznych i ekonomicznych.

Chiński model rozwoju: Chiny oferują alternatywny model rozwoju – autorytaryzm polityczny połączony z gospodarką rynkową (choć z silną rolą państwa). Ten model okazał się niezwykle skuteczny w generowaniu wzrostu gospodarczego i wyciąganiu setek milionów ludzi z ubóstwa.

Atrakcyjność dla innych krajów: Dla wielu krajów rozwijających się, szczególnie w Afryce i Azji, chiński model jest atrakcyjny. Oferuje on obietnicę szybkiego rozwoju bez konieczności demokratyzacji i bez „zachodniego moralizowania” w kwestiach praw człowieka.

Pytanie o uniwersalność wartości: Chiny kwestionują zachodnie roszczenie do uniwersalności wartości demokratycznych i praw człowieka. Pekin argumentuje, że każde społeczeństwo ma prawo do własnej drogi rozwoju, zgodnej z jego kulturą i tradycją.

Wyzwanie dla Zachodu: Profesor zauważa, że sukces chińskiego modelu stanowi fundamentalne wyzwanie dla zachodniego przekonania, że demokracja liberalna jest jedyną drogą do prosperity i nowoczesności.

Technologia i innowacje

Chiny dokonały spektakularnego skoku technologicznego, przechodząc od imitacji do innowacji.

Inwestycje w badania: Chiny masowo inwestują w badania i rozwój. W niektórych dziedzinach, takich jak sztuczna inteligencja, technologie 5G czy pojazdy elektryczne, Chiny są już liderami światowymi lub szybko się nimi stają.

Firmy technologiczne: Chińskie firmy technologiczne – Huawei, Alibaba, Tencent, ByteDance (TikTok) – są globalnymi gigantami. Huawei stał się symbolem technologicznej rywalizacji między Chinami a Zachodem, szczególnie w kontekście sieci 5G.

Obawy bezpieczeństwa: Zachód obawia się, że chińskie technologie mogą być wykorzystywane do szpiegostwa lub wywierania wpływu. Stąd zakazy dotyczące Huawei w wielu krajach zachodnich i próby ograniczenia TikToka.

Wyścig technologiczny: Profesor podkreśla, że rywalizacja technologiczna między Chinami a USA będzie kluczowa dla określenia, które mocarstwo zdominuje XXI wiek. Kontrola nad kluczowymi technologiami przyszłości – AI, komputery kwantowe, biotechnologia – będzie oznaczać przewagę strategiczną.

Polityka zero-COVID i jej konsekwencje

Profesor omawia również chińską politykę zero-COVID, która była jednym z najbardziej radykalnych podejść do pandemii na świecie.

Logika polityki: Chiny przyjęły strategię całkowitej eliminacji wirusa poprzez drastyczne lockdowny, masowe testowanie i ścisłą kontrolę granic. Początkowo strategia ta wydawała się skuteczna – Chiny miały znacznie niższą liczbę zgonów niż wiele krajów zachodnich.

Koszty ekonomiczne i społeczne: Jednak przedłużające się lockdowny miały ogromne koszty ekonomiczne. Gospodarka chińska, która przez dekady rosła w zawrotnym tempie, znacząco spowolniła. Pojawiły się również napięcia społeczne, czego kulminacją były rzadkie protesty publiczne.

Nagłe odwrócenie polityki: Pod koniec 2022 roku Chiny nagle porzuciły politykę zero-COVID, co zaskoczyło obserwatorów. Profesor zauważa, że ta nagła zmiana pokazała zarówno zdolność chińskiego systemu do szybkich zwrotów, jak i jego wrażliwość na naciski społeczne.

Wyzwania wewnętrzne Chin

Mimo imponujących sukcesów, Chiny stoją przed poważnymi wyzwaniami wewnętrznymi.

Starzenie się społeczeństwa: Polityka jednego dziecka (obowiązująca w latach 1979-2015) doprowadziła do dramatycznego starzenia się społeczeństwa. Chiny mogą „zestarzeć się, zanim się wzbogacą” – problem, który może zahamować dalszy rozwój.

Nierówności: Mimo ogólnego wzrostu dobrobytu, Chiny charakteryzują się ogromnymi nierównościami – między miastem a wsią, między wybrzeżem a interiorem, między różnymi grupami społecznymi.

Zadłużenie: Chiński sektor nieruchomości, który był motorem wzrostu, boryka się z kryzysem zadłużenia. Upadek gigantów takich jak Evergrande budzi obawy o stabilność finansową.

Środowisko: Dekady szybkiego wzrostu pozostawiły Chiny z ogromnymi problemami środowiskowymi – zanieczyszczenie powietrza i wody, degradacja gleby. Chiny są największym emitentem CO2 na świecie, choć inwestują również masowo w odnawialne źródła energii.

Chiny a Rosja

Relacje chińsko-rosyjskie są kluczowe dla zrozumienia współczesnej geopolityki.

Partnerstwo strategiczne: Chiny i Rosja zacieśniły współpracę, szczególnie w obliczu napięć z Zachodem. Xi i Putin proklamowali partnerstwo „bez granic”.

Asymetria: Jednak to partnerstwo jest asymetryczne. Chiny są znacznie silniejsze ekonomicznie i demograficznie. Rosja staje się coraz bardziej junior partnerem, zależnym od chińskiego rynku, szczególnie po zachodnich sankcjach związanych z wojną w Ukrainie.

Wojna w Ukrainie: Profesor analizuje chińskie stanowisko wobec wojny w Ukrainie. Chiny oficjalnie zachowują neutralność, ale w praktyce wspierają Rosję politycznie i ekonomicznie, nie dołączając do zachodnich sankcji. Jednocześnie Chiny są ostrożne, by nie narazić się na wtórne sankcje ze strony Zachodu.

Długoterminowe interesy: Profesor zauważa, że długoterminowe interesy Chin i Rosji nie zawsze są zbieżne. Chiny są zainteresowane stabilnością i dostępem do rynków, podczas gdy rosyjska polityka często wprowadza chaos i nieprzewidywalność.

Chiny a Globalne Południe

Chiny coraz aktywniej angażują się w relacje z krajami Globalnego Południa – Afryką, Ameryką Łacińską, Azją Południowo-Wschodnią.

Alternatywa dla Zachodu: Chiny oferują się jako alternatywny partner dla krajów rozwijających się – bez kolonialnej przeszłości (w ich narracji), bez warunków politycznych związanych z demokracją i prawami człowieka, z gotowością do masowych inwestycji infrastrukturalnych.

Afryka: Chiny stały się największym partnerem handlowym Afryki. Chińskie firmy budują drogi, koleje, porty, elektrownie. Chińscy pracownicy i przedsiębiorcy masowo emigrują do Afryki.

Krytyka neokolonializmu: Krytycy oskarżają Chiny o nową formę kolonializmu – eksploatację afrykańskich zasobów naturalnych, zadłużanie krajów afrykańskich, sprowadzanie własnych pracowników zamiast zatrudniania lokalnych.

Perspektywa długoterminowa: Profesor podkreśla, że chińskie zaangażowanie w Globalnym Południu to strategia długoterminowa. Chiny budują relacje i wpływy, które będą procentować przez dekady.

Przyszłość Chin

Rozmowa kończy się refleksją nad przyszłością Chin i ich miejscem w świecie.

Scenariusze rozwoju: Profesor przedstawia różne scenariusze. Optymistyczny zakłada, że Chiny będą kontynuować wzrost, stając się dominującym mocarstwem XXI wieku. Pesymistyczny przewiduje, że wewnętrzne problemy – demograficzne, ekonomiczne, społeczne – zahamują chiński wzrost.

Rywalizacja z USA: Kluczowe będzie, jak rozwinie się rywalizacja między Chinami a USA. Czy uda się uniknąć „pułapki Tukidydesa” – sytuacji, w której rosnące mocarstwo nieuchronnie wchodzi w konflikt z mocarstwem dominującym? Historia pokazuje, że takie przejścia władzy często kończyły się wojną.

Rola Europy: Profesor zastanawia się nad rolą Europy w tym wielkim starciu. Europa jest ekonomicznie związana z Chinami, ale politycznie i wartościowo bliższa USA. Jak Europa porusza się w tym podzielonym świecie, będzie miało ogromne znaczenie.

Pytanie o model: Fundamentalne pytanie brzmi: czy chiński model autorytarnego kapitalizmu jest trwały i może konkurować z zachodnim modelem demokratycznym? Czy sukces Chin oznacza koniec „końca historii” i powrót do świata konkurujących systemów ideologicznych?

Kluczowe tezy

1. Chiny jako mocarstwo: Chiny są już drugim (a według niektórych miar pierwszym) mocarstwem świata i konsekwentnie dążą do odzyskania swojej historycznej pozycji jako centrum cywilizacyjne.
2. Xi Jinping jako transformacyjny przywódca: Xi Jinping skonsolidował władzę w sposób niespotykany od czasów Mao i realizuje jasną wizję „chińskiego marzenia” – odnowy narodowej i globalnej potęgi Chin.
3. Zmiana paradygmatu w relacjach z USA: Era zaangażowania (engagement) zakończyła się; zarówno Trump, jak i Biden prowadzą politykę konkurencji i powstrzymywania wobec Chin, co odzwierciedla głęboki, ponadpartyjny konsensus w USA.
4. Metale ziem rzadkich jako strategiczna broń: Chińska dominacja w produkcji metali ziem rzadkich (80-90% globalnej produkcji) daje Pekinowi potencjalną broń ekonomiczną o ogromnym znaczeniu strategicznym.
5. Inicjatywa Pasa i Szlaku jako narzędzie wpływów: BRI to nie tylko projekt infrastrukturalny, ale kompleksowa strategia budowania chińskiej strefy wpływów poprzez tworzenie zależności ekonomicznych.
6. Tajwan jako potencjalny punkt zapalny: Kwestia Tajwanu pozostaje najbardziej niebezpiecznym punktem w relacjach chińsko-amerykańskich, z realnym ryzykiem konfliktu militarnego.
7. Chiński model jako alternatywa: Sukces chińskiego modelu autorytarnego kapitalizmu kwestionuje zachodnie przekonanie o uniwersalności demokracji liberalnej i stanowi atrakcyjną alternatywę dla wielu krajów rozwijających się.
8. Rewolucja technologiczna: Chiny przeszły od imitacji do innowacji i w kluczowych technologiach przyszłości (AI, 5G, pojazdy elektryczne) są już liderami lub szybko się nimi stają.
9. Wyzwania wewnętrzne: Mimo sukcesów, Chiny stoją przed poważnymi wyzwaniami – starzenie się społeczeństwa, nierówności, zadłużenie, degradacja środowiska – które mogą zahamować dalszy rozwój.
10. Asymetryczne partnerstwo z Rosją: Relacje chińsko-rosyjskie są coraz bliższe, ale fundamentalnie asymetryczne, z Rosją stającą się coraz bardziej junior partnerem zależnym od Chin.
11. Chiny a Globalne Południe: Chiny systematycznie budują wpływy w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji, oferując alternatywę dla zachodniego modelu współpracy bez warunków politycznych.
12. Europa w rozterce: Europa jest rozdarta między zależnością ekonomiczną od Chin a bliskością polityczną i wartościową z USA, co komplikuje wypracowanie spójnej strategii wobec Pekinu.

Wnioski

Wywiad z profesorem Bogdanem Góralczykiem dostarcza niezwykle cennej, wielowymiarowej analizy współczesnych Chin. Kilka kluczowych wniosków wyłania się z tej rozmowy:

Po pierwsze, Chiny nie są już „wschodzącym mocarstwem” – są już mocarstwem w pełni ukształtowanym, które aktywnie kształtuje globalny porządek. Zachodni dyskurs często pozostaje w tyle za rzeczywistością, wciąż traktując Chiny jako kraj rozwijający się, podczas gdy w wielu dziedzinach Chiny już dorównały Zachodowi lub go prześcignęły.

Po drugie, rywalizacja między Chinami a USA będzie definiującą cechą geopolityki XXI wieku. To nie jest tylko konkurencja ekonomiczna czy militarna – to fundamentalne starcie systemów wartości i modeli organizacji społeczeństwa. Pytanie, czy świat może pomieścić dwa konkurujące supermocarstwa bez popadnięcia w konflikt, pozostaje otwarte.

Po trzecie, Europa znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji. Głęboka zależność ekonomiczna od Chin koliduje z polityczną i wartościową bliskością z USA. Europa musi wypracować własną, autonomiczną strategię wobec Chin – ani naiwnie przyjazną, ani bezkrytycznie wrogą. Wymaga to jednak poziomu jedności i strategicznego myślenia, którego Europie często brakuje.

Po czwarte, kwestie technologiczne – od metali ziem rzadkich, przez sieci 5G, po sztuczną inteligencję – nie są tylko sprawami technicznymi, ale fundamentalnymi kwestiami bezpieczeństwa narodowego i przewagi strategicznej. Kontrola nad kluczowymi technologiami przyszłości będzie decydować o hierarchii mocarstw w XXI wieku.

Po piąte, chiński model rozwoju – autorytaryzm polityczny połączony z gospodarką rynkową – okazał się niezwykle skuteczny w generowaniu wzrostu i wyciąganiu setek milionów ludzi z ubóstwa. To kwestionuje zachodnie przekonanie o nieuchronności demokratyzacji jako warunku modernizacji. Dla wielu krajów rozwijających się chiński model jest atrakcyjną alternatywą.

Po szóste, mimo imponujących sukcesów, Chiny stoją przed poważnymi wyzwaniami wewnętrznymi. Starzenie się społeczeństwa, nierówności, zadłużenie, problemy środowiskowe – to wszystko może zahamować chiński wzrost. Pytanie, czy Chiny „wzbogacą się, zanim się zestarzeją”, pozostaje otwarte.

Po siódme, polityka Xi Jinpinga charakteryzuje się bezprecedensową centralizacją władzy i asertywną polityką zagraniczną. Xi odszedł od Dengowskiej zasady „ukrywania możliwości i czekania na właściwy moment” (hide and bide). Chiny pod jego przywództwem są bardziej pewne siebie, bardziej asertywne, ale też potencjalnie bardziej skłonne do ryzyka.

Po ósme, kwestie takie jak Tajwan, Xinjiang czy Morze Południowochińskie nie są tylko regionalnymi sporami – są potencjalnymi punktami zapalnymi, które mogą doprowadzić do poważnych kryzysów międzynarodowych. Zarządzanie tymi konfliktami wymaga mądrości i powściągliwości ze wszystkich stron.

Po dziewiąte, chińskie zaangażowanie w Globalnym Południu poprzez Inicjatywę Pasa i Szlaku i inne mechanizmy systematycznie buduje chińską strefę wpływów. Zachód nie może ignorować tego procesu i musi zaproponować własną, atrakcyjną alternatywę dla krajów rozwijających się.

Po dziesiąte, relacje między Chinami a Rosją, choć obecnie bliskie, są fundamentalnie asymetryczne i oparte na taktycznej zbieżności interesów wobec Zachodu, a nie na głębokiej wspólnocie wartości czy długoterminowej wizji. Ta asymetria będzie się pogłębiać, z Rosją stającą się coraz bardziej zależną od Chin.

Profesor Góralczyk nie oferuje prostych odpowiedzi ani jednoznacznych ocen. Zamiast tego przedstawia złożony, wielowymiarowy obraz Chin – kraju o starożytnej cywilizacji i nowoczesnych ambicjach, systemu autorytarnego, który generuje wzrost gospodarczy, mocarstwa, które jednocześnie fascynuje i niepokoi. To podejście – analityczne, wyważone, wolne od ideologicznych uprzedzeń – jest szczególnie cenne w czasach, gdy dyskurs o Chinach często jest zdominowany przez skrajne stanowiska, od bezkrytycznej fascynacji po demonizację.

Zrozumienie Chin – ich historii, kultury, systemu politycznego, ambicji i ograniczeń – jest absolutnie kluczowe dla każdego, kto chce rozumieć współczesny świat. Chiny nie są już egzotycznym krajem na peryferiach świata zachodniego – są centralnym graczem kształtującym przyszłość ludzkości. Wywiad z profesorem Góralczykiem dostarcza niezwykle cennego przewodnika po tym złożonym i fascynującym świecie.

Dlaczego warto obejrzeć

1. Ekspertyza na najwyższym poziomie: Profesor Bogdan Góralczyk to jeden z najwybitniejszych polskich sinologów, z wieloletnim doświadczeniem badawczym i dyplomatycznym. Jego znajomość Chin jest zarówno głęboka, jak i szeroka.
2. Kompleksowa analiza: Wywiad obejmuje wszystkie kluczowe aspekty współczesnych Chin – od polityki wewnętrznej, przez gospodarkę, po relacje międzynarodowe. To rzadka okazja, by w jednym miejscu uzyskać tak kompleksowy obraz.
3. Wyważona perspektywa: Profesor unika zarówno bezkrytycznej fascynacji, jak i demonizacji Chin. Przedstawia złożony, wielowymiarowy obraz, który pozwala widzowi wyrobić sobie własne zdanie.
4. Aktualne i strategiczne tematy: Wywiad porusza najbardziej aktualne i strategicznie istotne kwestie – od roli Xi Jinpinga, przez relacje z Trumpem, po znaczenie metali ziem rzadkich. To nie są abstrakcyjne rozważania, ale analiza zagadnień, które bezpośrednio wpływają na naszą przyszłość.
5. Kontekst historyczny i kulturowy: Profesor nie ogranicza się do bieżącej polityki, ale osadza współczesne wydarzenia w głębokim kontekście historycznym i kulturowym, co pozwala lepiej zrozumieć logikę chińskich działań.
6. Implikacje dla Polski i Europy: Wywiad nie jest tylko o Chinach „tam daleko”, ale o tym, jak chiński wzrost wpływa na Polskę, Europę i cały zachodni świat. To ma bezpośrednie znaczenie dla naszego życia.
7. Zrozumienie alternatywnego modelu: Chiny oferują alternatywny model rozwoju i organizacji społeczeństwa. Zrozumienie tego modelu – jego mocnych stron i ograniczeń – jest kluczowe dla zrozumienia współczesnego świata i możliwych kierunków jego ewolucji.
8. Przygotowanie na przyszłość: Rywalizacja między Chinami a USA będzie definiować XXI wiek. Zrozumienie dynamiki tej rywalizacji jest niezbędne dla każdego, kto chce być przygotowany na wyzwania przyszłości.
9. Jakość intelektualna: To rozmowa na najwyższym poziomie intelektualnym, prowadzona z precyzją, głębią i szacunkiem dla złożoności tematu. W czasach uproszczonych narracji i clickbaitowych nagłówków, taka jakość jest szczególnie cenna.
10. Inspiracja do dalszego zgłębiania tematu: Wywiad nie wyczerpuje tematu (co byłoby niemożliwe), ale inspiruje do dalszego zgłębiania fascynującego świata Chin – ich historii, kultury, polityki, gospodarki.